اخبار مهم
Home / کودک / راز و رمزهای تربیت یک کودک مستقل
4486_764.jpg

راز و رمزهای تربیت یک کودک مستقل

روزنامه جام جم: برای تقویت روحیه استقلال طلبی کودک، باید فرصت کافی در اختیار فرزندتان قرار دهید و کارهای مربوط به او را به خودش واگذار کنید.
چه کسی دوست ندارد فرزندش بتواند به تنهایی کارهای مربوط به خودش را انجام دهد؟ کدام پدر و مادری را می شناسید که دلش نخواهد فرزندش روی پای خودش بایستد و به دیگران متکی نباشد؟ اما سوال اینجاست که والدین برای رسیدن به این خواسته چه کار می کنند و رمز موفقیت پدر و مادرهایی که فرزندانی مستقل تربیت کرده اند، چیست؟
«دختر من خودش لباس هایش را انتخاب می کند و تا جایی که بتواند خودش هم آنها را می پوشد. در ضمن برای این که به او استقلال بیشتری بدهم، برایش توضیح داده ام در محدوده اتاقش می تواند لوازم را به سلیقه خودش انتخاب کند و بچیند.»
اینها بخشی از صحبت های نوشین. ک است که دختری ۴ ساله دارد و می گوید سعی کرده او را مستقل تربیت کند. البته آنچه مهم به نظر می رسد نظر اطرافیان نسبت به فرزند من و شماست و این که چقدر روش های تربیتی ما در عمل موثر بوده است.
دکتر الهام شیرازی، فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره استقلال طلبی کودکان در گفت وگو با «جام جم» توضیح می دهد: به طور حتم یکی از مهم ترین اهداف تربیتی والدین، پرورش استقلال کودک است؛ به طوری که در آینده بتواند مستقل و بدون نیاز به دیگران زندگی کند. در واقع کودک باید بیاموزد طوری زندگی کند که برای رفع نیازهایش به کسی محتاج نباشد.
البته همه ما برای برآورده کردن نیازهایمان ممکن است به دیگران نیاز داشته باشیم، ولی باید بدانیم این کار به صورت داد و ستد انجام می شود؛ ما کاری را برای دیگری انجام می دهیم و او هم کاری را برای ما. به این ترتیب ما در چنین رابطه ای نیازمند کسی نیستیم.
در میان حرف های خودمانی نیز متوجه می شویم همه پدر و مادرها آرزو دارند فرزندان شان را طوری تربیت کنند که در آینده بتوانند روی پای خودشان بایستند و برای رفع نیازها به دیگران متکی نباشند؛ فرزندانی که در آینده نه چندان دور باید بتوانند شغل مناسبی پیدا کرده و با کسب درآمد کافی، زندگی مستقلی داشته باشند.
«از همان روز که پسرم به دنیا آمد تلاش کردم امکانات لازم را برای پرورش استعدادهایش فراهم کنم. از وقتی که به مدرسه رفته است، در فواصل مختلف هوش و استعداد تحصیلی او را می سنجم و با دو نفر از روان شناسان درباره بهترین راه برای تقویت جسمی و ذهنی او مشورت کرده ام.»
آرش. ک تاکید می کند همسرش نیز همین دغدغه ها را دارد و همیشه نگران است که فرزندش آنچنان که باید تربیت نشود و آینده درخشانی نداشته باشد.
با این حال متخصصان همواره والدین را از رفتارهای وسواس گونه برحذر داشته و بر این باورند که پدر و مادر باید با توجه به توانمندی های جسمی و ذهنی کودک، تا جایی که امکان دارد او را مستقل بار بیاورند. به عبارت دیگر بچه هایی که از سلامت جسمی و هوش معمول برخوردارند، اگر درست تربیت شوند و آموزش صحیح ببینند می توانند به این هدف دست پیدا کنند.
کارشناسان تاکید می کنند حتی پدر و مادر کودکانی که از نظر فیزیکی مشکلات و کاستی هایی دارند نیز باید آنها را طوری تربیت کنند که تا حد امکان کمتر به دیگران وابسته و نیازمند باشند.
چه باید کرد؟
همه والدین می دانند فرزندشان باید توانایی مستقل زندگی کردن را داشته باشد، اما آیا همه آنها راه مناسب رسیدن به این خواسته را نیز می شناسند؟
«من فکر می کنم اگر دخترم همه کارهای مربوط به خودش را انجام دهد، حتما در آینده زندگی مستقلی خواهد داشت و برای این که زودتر و راحت تر به این خواسته برسم از او خواسته ام هیچ وقت از من یا پدرش کمک نخواهد. برای همین او خودش به مدرسه می رود، برمی گردد، درس هایش را می خواند و حتی اگر من نباشم می تواند غذایش را آماده کند و بخورد.»
والدین باید بدانند مستقل شدن نیز مانند سایر مراحل رشد فرزندان، تدریجی بوده و در طول سال های کودکی و نوجوانی شکل می گیرد. به همین دلیل باید برای این مرحله از زندگی فرزندشان نیز برنامه داشته باشند.
اینها بخشی از حرف های سارا. ل مادر آرزوی ۱۶ ساله است. او می گوید: « از وقتی آرزو کوچک بود، همه کارهایش را خودش انجام می داد؛ یادم هست وقتی او کلاس اول دبستان بود، باز هم می توانست به تنهایی از پس کارهایش بربیاید و به من احتیاج نداشته باشد.»
البته خیلی از پدر و مادرها این شیوه را نمی پسندند؛ به عنوان مثال ستاره. ک یکی از این مادرهاست که فکر می کند فرزندش هیچ وقت نباید کاری غیر از درس خواندن انجام دهد.
او می گوید: «به نظر من، کیمیا فقط باید درسش را بخواند؛ بقیه کارها به عهده من است. همیشه می ترسم هنگامی که قرار است کاری انجام دهد، با مشکل روبه رو شود؛ مثلا به خودش آسیب برساند یا این که کار را به درستی و تمام و کمال انجام ندهد. برای همین ترجیح می دهم خودم کنارش باشم و در کارهایش به او کمک کنم. البته مخالف استقلال او هم نیستم و فکر می کنم آن هنگام که باید، یاد می گیرد چطور مستقل زندگی کند.»
والدین باید بدانند مستقل شدن نیز مانند سایر مراحل رشد فرزندان، تدریجی بوده و در طول سال های کودکی و نوجوانی شکل می گیرد. به همین دلیل باید برای این مرحله از زندگی فرزندشان نیز برنامه داشته باشند.
دکتر شیرازی درباره شیوه هایی که می تواند به پرورش استقلال کودک کمک کند، می گوید: پیش از هر چیز والدین باید به یاد داشته باشند زمانی که کودک توانایی انجام کاری را پیدا می کند، بتدریج انجام آن را به خودش واگذار کنند.
البته نکته ای که باید به آن دقت کنیم، این است که توان انجام کار با مهارت تفاوت دارد؛ به این معنی که شاید کودک نتواند کاری را به درستی و ماهرانه انجام دهد، اما اگر از نظر فیزیکی انرژی لازم برای اجرای آن را داشته باشد، باید اجازه دهید خودش مشغول انجام آن کار شود. در این شرایط تنها باید کمی او را حمایت کنید و شیوه صحیح را به او بیاموزید تا کم کم مهارت لازم را نیز به دست آورد.
البته ممکن است کودک بارها خطا کند و نتواند کار موردنظر را بدرستی انجام دهد، اما مطمئن باشید بتدریج مهارت لازم را کسب می کند و می تواند به تنهایی کارهایش را سر و سامان ببخشد.
در شرایطی هم آنها با فرزندشان همراه می شوند، چون باور دارند اگر در فعالیتی کنار او نباشند، او هم آن را انجام نخواهد داد و کار ناتمام باقی می ماند. در حالی که بهتر است در این مواقع هم اجازه دهند کودک خودش نتایج انجام ندادن آن کار مشخص را ببیند و متوجه تفاوت انجام دادن یا ندادن کار مربوط به خودش بشود.
به گفته دکتر شیرازی، کودک باید با تبعات رفتارش روبه رو شود و نتیجه آن را بخوبی درک کند. اگر پدر و مادر چنین شرایطی را فراهم نکنند، کودک هیچ وقت به ارزش کارش هم پی نمی برد.
البته مشکلات به همین موارد ختم نمی شود و برخی از والدین اشتباهات دیگری هم مرتکب می شوند. فروغ. ب می گوید: «اگر قرار باشد من کارها را به پسر ۳ ساله ام بسپارم، باید ساعت ها منتظرش شوم تا کاری را که من در عرض چند دقیقه انجام می دهم، تمام کند.
برای همین حوصله ندارم و تا جایی که بتوانم، خودم کارها را برایش انجام می دهم. البته برای این که استقلال را از او نگرفته باشم، سعی می کنم در شرایطی دیگر طوری با او رفتار کنم که مستقل بار بیاید.»
متاسفانه خیلی از والدین مانند این مادر جوان فکر می کنند و با عجله فعالیت های مربوط به فرزندشان را برایش انجام می دهند؛ بدون این که فرصتی به او داده باشند. در حالی که چنین رفتاری هم باعث می شود کودک هیچ وقت یاد نگیرد کارهایش را درست انجام دهد.
استقلال هم ریشه ژنتیک دارد
کتایون. ن که مادر ۲ فرزند ۱۰ و ۳ ساله است، فکر می کند ژنتیک نقش مهمی در استقلال طلبی فرزندان دارد. او می گوید: «من بچه هایم را مثل یکدیگر بزرگ کرده ام و شیوه تربیتی ام یکسان بوده، اما پسر بزرگم خیلی مستقل بار آمده و دومی بیشتر به من و پدرش وابسته است.» البته او اعتقاد دارد با گذشت زمان و بزرگ تر شدن فرزند کوچک تر، ممکن است شرایط تغییر کند و او هم استقلال بیشتری از خود نشان دهد.
محققان نیز این مساله را تایید می کنند و می گویند از نظر ژنتیک برخی افراد استقلال شخصیتی و اعتماد به نفس بارزتری از خود نشان می دهند و در مقابل گروهی هم به حمایت بیشتری نیاز دارند. اما این مساله به هیچ وجه به معنای نادیده گرفتن جنبه های تربیتی نیست و شیوه های برخورد صحیح می تواند ژن های مثبت و منفی را تقویت یا تضعیف کند.
از کی و چگونه؟
«با این که کارمند هستم و کار خارج از خانه مدت زیادی از زمان مفید مرا می گیرد، از وقتی بچه ها به دنیا آمدند، سعی کردم برایشان به اندازه کافی وقت بگذارم و طوری تربیت شان کنم که بتوانند کارهای مربوط به خودشان را به تنهایی انجام دهند. هیچ وقت فکر نمی کردم سن شان کم است و باید منتظر شوم کمی بزرگ تر شوند.»
دکتر شیرازی این دیدگاه سمیه. م را تایید می کند و با تاکید بر این که از همان ابتدا والدین باید کودک را مستقل بار بیاورند، می گوید: وقتی کودک اولین توانمندی های موردنیاز را پیدا می کند، والدین دیگر نباید در آن مورد، بیش از حد کمکش کنند؛ به عنوان مثال وقتی کودک می تواند سینه خیز حرکت کند، باید اجازه دهید خودش به سمت اسباب بازی حرکت کند.
این نکته ها نشان می دهد تربیت نیز مانند غذا دادن به کودک است از همان روز نخست تولد شروع می شود و در طول سال های زندگی فقط نوع و میزان آن تغییر می کند و این پدر و مادر هستند که باید با برنامه ای درست، پیمودن این مسیر را برای فرزندشان دلپذیر کنند.